ooooooooooooooo1

Dobrodošli na moj blog...


13.05.2006.

Mihiz

Simpozijum o Mihizu
Od epa do politike

Fond “Borislav Mihajlović Mihiz”, osnovan pri Srpskoj čitaonici u Irigu, kao prvi projekat u okviru svoje istraživačke delatnosti organizovao je prošlog petka u Vrdniku simpozijum “Mihizova drama u evropskom kontekstu”. Tokom godine Fond će objaviti i zbornik radova s ovog skupa, na kojem su učestvovali Vida Ognjenović, Jovan Ćirilov, Vesna Jezerkić, Vladislava Gordić-Petković, Boško Milin, Miroslav-Miki Radonjić, Gojko Božović i (moderator skupa) Svetislav Jovanov.

Po zamisli organizatora, cilj simpozijuma bio je da pruži podsticaj preispitivanjima i vrednovanjima Mihizove poetike, koja bi iscrpnije osvetlila ukorenjenost njegovog dramskog opusa u istorijske i aktuelne okvire moderne evropske dramaturgije, kao i vitalnost i značaj tog dela za naš pozorišni trenutak. Razmatranja učesnika skupa bila su zato usmerena, pre svega, ka reprezentativnim tematskim, problemskim i žanrovskim osobinama Mihizovih originalnih dramskih dela i dramatizacija, kao što su: nacionalno i univerzalno u istorijskoj drami, odnos epske tradicije i dramske žanrovske konvencije u liku Banović Strahinje, problematika ženskih likova u Mihizovoj dramaturgiji, kao i mesto Mihizovog opusa u kontekstu evropske mitokritičke i filozofske drame.

Oni koji Mihiza pamte prvenstveno kao čuvenog književnog kritičara i polemičara bili su u prvi mah zatečeni činjenicom da se prvi koraci institucija koje neguju uspomenu na Mihiza i brinu za baštinjenje njegovog stvaralaštva vezuju baš za njegovo dramsko delo. Kao što je to učinjeno i prošle godine kada je utemeljena Mihizova nagrada za dramsko stvaralaštvo. I zaista, zbog oreola koji je ostao u živom sećanju, Mihizovi dramski tekstovi i brojne dramatizacije i adaptacije književnih dela ostali su donekle u senci njegove prevratničke i opčinjavajuće kritičarske reči. I pored toga što njegove drame – kako je to na ovom simpozijumu konstatovao Jovan Ćirilov, i što takođe govore mnogi drugi pozorišni znalci – “spadaju u vrh srpske književnosti”. Koliko će ta senka biti uklonjena, videćemo kad n ajavljeni zbornik sa skupa u Vrdniku ugleda svetlost dana. NIN, u kojem je Mihiz ostvario najblistavije trenutke svoje književne karijere i intelektualne biografije, donosi u ovom broju odlomak iz vrdničkog saopštenja Gojka Božovića, pod naslovom “Politika i ep u drami Banović Strahinja”.

Na prvi pogled samo jedna od četiri drame Borislava Mihajlovića Mihiza jeste politička drama ili drama sa neskrivenim političkim sadržajem.

U drami “Optuženi Pera Todorović” Mihiz izvodi na scenu čitav niz znamenitih figura srpske političke istorije poslednjih decenija XIX veka. U imaginarnom sudskom procesu, a to je oblik koji za sebe uzima ova drama, govori se o ljudskoj sudbini koja je, gotovo bez ostatka, obeležena politikom. Zamišljen kao “statična, diskusiona drama”, “Optuženi Pera Todorović” je tako i ostvaren. To je drama u kojoj se mnogo govori i u kojoj se mnogo raspravlja, a sve vreme u središtu su strast i zlo politike, političko konvertitstvo i politika kao moćna sila koja menja živote i onima koji veruju da njom, politikom, upravljaju. Pera Todorović je optužen na ovom mogućem istorijskom procesu zato što je život razmenio za politiku i zato što je od politike bio isto toliko zavisan kao i od morfijuma koji je koristio čitavih 27 godina života.

U drami “Komandant Sajler”, a pogotovu u drami “Kraljević Marko” politički aspekt je mnogo prikriveniji.

U “Komandantu Sajleru” političko se otkriva u zlokobnoj senci ideologije koja postaje opšti okvir za ukupnu ljudsku dramu kako progonjenih, tako i progonitelja. Jednom ostvarena, u isti mah i istorijski događaj i egzistencijalno iskustvo, nacistička ideologija potiskuje ili sasvim uništava porodične odnose, emocije, pa čak i elementarno osećanje ljudske odgovornosti. Surova prema svojim žrtvama, ideologija čiji su saučesnici junaci drame Sajler i Kramer postaje surova i prema svojim izvršiocima. Da bi bila moguća, neophodno je, dakle, da svako nadzire svakog, da svi budu sumnjivi i da se u svakome nazire senka izdajnika. Utoliko drama “Koma ndant Sajler” nije samo povest sa dramatičnim preokretom koji ideološki projektovan život Vilhelma Sajlera odvodi u konačnu propast. Sajler, podunavski Nemac koji je u nacističkoj ideologiji pronašao odgovore na sva pitanja, dolazi u svoj “gradić na lenjoj, niskoj reci, u Banatu” da ga oslobodi od svih koji nisu Nemci. Pokazuje se, zapravo, da je došao po tragičko saznanje da je on prikriveni Jevrejin, da je on neko posve drugi od onoga što je mislio da jeste. To saznanje je dovoljno da sruši jedan kruti ideološki svet. Spoznaja je smrt ideologije, to Mihiz dobro zna i ispisuje ne samo u svojim dramama. Ali u tome valja videti i jedan Mihizov izraziti cinizam. Ideologija koja zastupa ideju krvi i tla nadvladava stvarno saznanje Vilhelma Sajlera o svojoj pravoj krvi i o izukrštanoj priči svoga tla.

Epski siže u drami “Kraljević Marko” podvrgnut je demitologizaciji. Mihizov Marko nije epski junak, već racionalni taktičar uprkos tome što ga to ne spasava od iskustva “porušenog čoveka” i od melanholičnog ispitivanja vlastitog konvertitstva. Političko u ovoj drami otkriva se i u još dve jake pojedinosti. Najpre u scenama u kojima Markov brat Dmitar uči narodne pevače Staniju i Miliju kako da epskim pesmama oblikuju stvarnost. Zaodevajući istorijsku stvarnost u legendu, ovi pevači, u stvari, jesu instrument političke manipulacije. Druga pojedinost prepoznaje se u scenama u kojima u srednjovekovnoj Srbiji traje borba za vlast posle Dušanove smrti. Tu borbu presuđuje sam Marko čitajući Dušanovo zaveštanje koje je u Mihizovoj drami dobrim delom dato kao parafraza Lenjinovog “Zaveštanja” o Staljinu, Trockom i Buharinu.

Koliko god to izgledalo neočekivano, politički aspekt izrazito je iskazan u drami “Banović Strahinja”. Epska pesma o Banović Strahinji, osim što sugeriše nestanak jedne srednjovekovne države, usredsređena je na kazivanje o plemenitosti i o unutrašnjim silama koje mogu da humanizuju čoveka. U pesmi je izražen epski svet sa njegovim jasnim i nedvosmislenim relacijama dobra i zla, čoveštva i nečo veštva, časti i nemorala. Mihizova drama “Banović Strahinja” od epske pesme preuzima samo okvirnu temu o Strahinji, poslednjem izdanku stare plemićke porodice, i opšti istorijski okvir od epske pesme.

Ali sve ostalo je suštinski različito. Posežući za jednom klasičnom temom, doduše, ne temom iz mita, što je karakteristika srpske drame šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka, već za temom iz nacionalnog epa srednjeg veka, Borislav Mihajlović Mihiz je tu temu ispunio vrlo modernim sadržajima, otkrivajući sa punom snagom vitalno važne resurse ljudskog života ispod epskih formula i formulaičkih izraza. Kao da se u ovoj drami neprestano suočavaju klasično i moderno, a drugi lik tog suočavanje jeste, u stvari, susret epskog i političkog. Zahvaljujući ovakvoj koncepciji drame, Mihizovog “Banović Strahinju” možemo da čitamo na najmanje nekoliko načina: kao političku dramu, kao dramu herojske dezintegracije, kao dramu etičkog i emotivnog, kao dramu jakih žena.

Politički aspekt drame postaje dominantan u njenom drugom činu. Epsko se skoro sasvim povuklo pred političkom projekcijom stvarnosti. Dvor Jugovića, na kome se odigrava drugi čin drame, zadobija ulogu političkog mizanscena kao istinskog okvira zbivanja u kome epski element ima samo dimenziju političke funkcionalnosti. Ep više nije samostalan, ni samodovoljan oblik života, njegova uloga jeste da daje spoljni autoritet poretku zasnovanom na političkim odlukama koje se donose izvan vidljive scene.

Već u početnim replikama drugog čina drame, povodom položene zakletve kosovskih junaka, ukazuje se sav raspon uloga koje imaju pojedine figure u Mihizovom političkom pozorištu. Majka Jugovića je, tako, ideolog. U njenom prisutnom, ali nevidljivom autoritetu oličena je politička dimenzija lika uzetog iz epskog nasleđa. Vojin je politički delatnik i realizator političkih projekcija svoje majke. Rešen da dospe u ep, Boško je epski junak u političkim okolnostima, zbog čega se njegova uloga stalno slama pred izazovima stvarnog sveta. Jug je, opet, ironični p osmatrač i saputnik politike. On razume prirodu i rituale politike, ironičan je prema njima, ali im se delatno ne suprotstavlja. Utoliko je pomalo nalik na poželjnog disidenta srpske komunističke istorije. Na drugoj strani, Strahinja je racionalan čovek sa ličnom dramom, ali i onaj koji prihvata događaje, kako one iz emotivne, tako i one iz političke ravni, kao višu silu.

Kao što u dramama Dušana Kovačevića ništa nije onako kao što izgleda, u drami Borislava Mihajlovića Mihiza sve može da izgleda kao da jeste, ako ispunjava nužan i dovoljan uslov da je, tako kako izgleda, politički funkcionalno. Otuda se, kako sluti Jug, predanje može tako dalekosežno razlikovati od istorije, politika od stvarnosti, politički cilj biti potpuno rastavljen od čoveka kome je prividno namenjen. U Mihizovoj drami stvarni događaji se prilagođavaju političkoj potrebi postajući samo osnova jednog političkog delovanja. Čak i takvi događaji kao što je odlazak Strahinjine žene sa Vlah Alijom ostaju dramatični u emotivnoj ravni i sa stanovišta epskog sveta, budući da znače slom epa i izneveravanje njegovih načela. U političkoj ravni i takav događaj omogućava funkcionalizaciju i postaje predmet političke akcije. Dok ep traži herojsku izuzetnost i povratak stvari u pređašnje, stabilno stanje, politika svako novo stanje podvrgava temeljnoj ideološkoj formulaciji. U epu vlada moć načela, u politici moć pragmatične mašte.

Pitanje izdajstva je u modernim vremenima od etičkog postalo prvorazredno političko pitanje. Drama “Banović Strahinja” dolazi do svog političkog sadržaja prepoznavanjem ovog preuređenja stvari, ali i tako što okvire preuzete iz epske pesme postavlja u istorijsku ravan i dovodi ih u vezu sa modernim pitanjima. Upravo je politički aspekt drame jedan od modela oživljavanja epskog sveta. Zahvaljujući politici i uspostavljenoj slici njenih podzemnih sila, ep u “Banović Strahinji” postaje drama. Kada se završi ep, onda na scenu stupaju velike priče modernih vremena, među kojima politika zauzima naročito mesto. Pročitana na takav način, politička dimenzija “Banović Strahinje” postaje uslov i same modernizacije značenja ove drame.

Gojko Božović

ooooooooooooooo1
<< 05/2006 >>
nedponutosricetpetsub
010203040506
07080910111213
14151617181920
21222324252627
28293031


MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
149866

Powered by Blogger.ba